Çocuklar anne karnına düştükleri andan itibaren hissetmeye, algılamaya başlarlar. Henüz bebek cenindeyken annenin babayla ve çevreyle iletişimi, madde kullanıp kullanmaması onun dünyaya geldikten sonraki yaşantısını etkilemektedir. Doğduktan sonra olumsuz çeşitli olaylara maruz kalması sonucunda bebeklikten-çocukluğa geçiş döneminde problemli davranışlar göstermesine pek de şaşırılmaması gerek.

ÇOCUKLARDA PROBLEMLİ DAVRANIŞLARIN SEBEBİ NEDİR?

 Her problemli davranışın altında birer ihtiyaç yatmaktadır. Aileler, yetişkinler çocuklara kendi doğrularını dayatmaya çalışarak, otorite sağlayıp birer kalıba sokmaya çalışarak bir travmaya sebep olmaktadırlar. Çocuk doğduğu andan itibaren biyolojik, psikolojik  ve sosyal açıdan gelişmektedir. Bu süreçler içerisinde ailenin de kendini geliştirip yenilemesi gerekmektedir. Gelişim süreçleri içerisinde çocuğa kendini gerçekleştirmesi için gerekli alan sağlanırsa ve desteklenirse çocuk ileriki yaşam dönemlerine sağlıklı bir şekilde tamamlar.

ÇOCUKLUKTA OLUŞAN TRAVMALAR NASIL ŞEKİL ALIR?

Çocukluktaki travmalar çeşitli biçimde şekil almaktadır. Çocuk ailesi tarafından ihmal edilip  görmezden gelinerek en büyük sevgi eksikliğini yaşar. Bakım veren ya da çevrelerindeki kişiler tarafından taciz edilmesi, şiddet görmesi, anne- baba ekonomik yetersizliğinden dolayı çocuklarını işçi olarak çalıştırması çocuklar için travmaya neden olan durumlardır.

TRAVMALARIN YOL AÇTIĞI SEMPTOMLAR

Yaşanan bu travmalar psikolojik, fiziksel ve sosyal açıdan çeşitli semptomlarla ortaya çıkar. Travmatik stresin belirtileri şu şekildedir: Israrlayıcı hareketler, hipereaktivite, kolay irkilme, gece terörleri, tekrarlayan kabuslar, parmak emme, daha küçük yaşlardaki eski davranışlara gerilemek, vurma, mide ağrıları, aşırı derecede ilgi ve sarılma ihtiyacı, okulda başarısız olma, aşırı derecede kavgacı ve utangaç olma davranışlarıdır.

HER PROBLEMLİ DAVRANIŞ TRAVMATİK OLAYIN BELİRTİSİ MİDİR?

Peki bu normalin dışında olan davranışların travmatik bir olayın belirtisi olup olmadığını nasıl anlarsınız? Çocuğunuzun yaşamış olduğu korkutucu olaydan bahsederek çocuğunuzu gözlemleyebilir ve nasıl tepki verdiğine bakabilirsiniz. Her çocuk biriciktir. Doğduğu andan itibaren kendine özel davranış kalıpları, duygu, zeka, yaratıcılık gücüne sahiptir. Bu nedenle bu travma işaretlerini değerlendirirken çocuğun bireysel farklılıkları göz önüne alınmalıdır.

ÇOCUKLAR VE OYUN

Çocuklar yaşadıkları travmaları oyuna yetişkinler de günlük yaşantılarına taşımaktadır. Çocuk oyunlarda kendini anlatmaya başlıyor, iyi ya da kötü hissetme anları oyunla çok paralel. Bu yüzden yeniden yapılandırma ya da sahnelemeyi oyun içerisine koyarak çocuğun yaşamış olduğu travma daha rahat gözlemlenir. İyi hissetme anının içerisinde sorular yönelterek çocuğun tepki vermesi ya da yanıtlaması daha çabuk olur.

OYUN OYNARKEN GELİŞİM DÖNEMLERİNE DİKKAT!

 4-7 yaş arası çocuklar somut işlemsel dönemde oldukları için daha çok metaforlar kullanarak süreç ilerleyebilir. Metaforlar sayesinde çocuklar sürece dikkatlerini daha iyi verip anlamlandırırlar. Yeniden sahneleme ile çocuklar travma yaratan olayı oyunlarında gerçekleştirirler. Bu sayede oyun travmayla ilgili yaşadıklarına aracı olur.

 OYUN OYNARKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?

 Oyuna başlarken kurallardan bahsetmeden önce çocuğa güven vermek oldukça önemlidir. oyunun  hızını çocuk belirler ve bu süreçte rahatlaması için ona yardım etmek için hazır bulunduğunuz konusunda güven vermelisiniz. Oyun esnasında çocuk farklı tepkiler gösterebilir, artık oynamak istemediğini, karnına ağrı girdiğini söyleyebilir. Bu noktada travmaya dair hissetmekte olduğu korkudan oyunu bırakmak istediğini bedensel bir semptomla gösterebilir. Ya da aksine çocuk tekrar tekrar olarak aynı oyuna dönebilir korku farklı şekilde açığa çıktığında oyunu bırakmak isteyebilir, izin verin. Fakat bu davranışı kaçmak için mi yoksa kurtulmak için mi yaptığına emin olun.

HANGİ DURUMLARDA KAÇINMA DAVRANIŞLARI GÖRÜLÜR?

Çocuk kendini korku ve dehşet içerisinde hissettiğinde kaçınma davranışı meydana gelir. Kaçınma davranışına ağlama, korku, çığlık atma gibi duygusal gerginlik belirtileri eşlik eder. Korku ve dehşet unsurlarının sonucunda oluşan kaçınmanın aksine heyecan ve mutluluktan oluşan aktif kaçınmada oyun esnasında gözlemlenebilir.

HEYECAN VE COŞKU

 Heyecan, zafer çocuğun gerçek travma deneyimine dair eşlik eden duyguları iyi ve başarılı şekilde boşalttığının kanıtıdır. Bu istenilen bir sonuçtur. Çocuk kendini korkulu hissettiğinde güven verildiği gibi coşkulu hissettiğinde de cesaretlendirilmelidir. Süreç içerisinde umutsuzluğa kapılırsanız farkında olmadan ona hissettirirsiniz.

KÜÇÜK ÇOCUKLARDA ENERJİ BOŞALIMI NASIL GÖZLENİR?

Çocuk inanç ve güven sayesinde kendisinin korunmakta olduğunu hisseder ve iç dünyasında oluşan deneyimler yeniden çalışır hale gelir. Küçük küçük adımlar atarak sabırlı olarak çocuğun bedensel tepkilerini gözlemleyerek, verdiği tepkileri anlamlandırarak travma esnasında oluşan çözülmemiş enerjiyi açığa çıkarabilirsiniz.